Bộ sách �Sáng tạo và đổi mới� của Phan Dũng (bài 6)

19/04/2012

(Tamly) - Trong quyển 6, tác giả Phan Dũng trình bày về các phương pháp sáng tạo.
Theo tác giả Phan Dũng, nếu hiểu hai khái niệm "sáng tạo" và "phương pháp" theo nghĩa chung nhất, rộng nhất thì các phương pháp sáng tạo rất đa dạng, chúng khác nhau về lĩnh vực chuyên môn được áp dụng; về mức độ đơn giản - phức tạp trong việc yêu cầu người sử dụng phải suy nghĩ về cái gì và như thế nào (các phương pháp sáng tạo có thể đơn giản là những lời khuyên dễ thực hiện và cũng có thể phức tạp như những chương trình, kế hoạch dài hạn); về mức độ cụ thể - khái quát (phạm vi áp dụng rộng hay hẹp); về công dụng, hiệu quả...

Phương pháp, hiểu theo nghĩa chung nhất, rộng nhất là các chỉ dẫn về cách thức, quá trình thực hiện một công việc nào đó với hiệu qủa cao. Ở đây, "hiệu quả cao" được hiểu là tốt hơn so với khi chưa làm theo phương pháp.

Toàn bộ công việc thực hiện sáng tạo và đổi mới gồm 6 giai đoạn :
1. Xác định tình huống vấn đề xuất phát ưu tiên cần giải;
2. Xác định bài toán cụ thể đúng cần giải;
3.Tìm thông tin giải bài toán;
4. Tìm ý tưởng (giải pháp) giải bài toán;
5. Phát triển ý tưởng (giải pháp) thành thành phẩm;
6. Áp dụng thành phẩm vào thực tế.


Trong quyển 6, Phan Dũng trình bày kỹ lưỡng cách giải bài toán một cách sáng tạo bằng các phương pháp khác nhau và ông đưa ra Chương trình đầy đủ dùng để suy nghĩ giải quyết vấn đề và ra quyết định (Algôrit giải các bài toán sáng chế (ARIZ), gồm 7 giai đoạn:
1.Phân tích tình huống xuất phát
Xác định bài toán cần giải và xem nó có phải là bài toán chuẩn hay không. Nếu là bài toán chuẩn thì người giải dùng các chuẩn để phát ý tưởng rồi chuyển ngay sang giai đoạn 5 - "phân tích cách khắc phục mâu thuẫn vật lý" để đánh giá xem các ý tưởng đã đạt yêu cầu chưa. Nếu đạt thì tiếp tục các giai đoạn tiếp theo.
Nếu bài toán không phải chuẩn thì chuyển sang giai đoạn 2.
2.Phân tích bài toán
Xác định mô hình bài toán gồm những cái phản ánh bản chất bài toán: những yếu tố xung đột, những lời phát biểu tăng cường sự xung đột, những cái cụ thể thật sự cần đạt... Ở đây người giải không cần nghĩ đến cách thực hiện.
3.Phân tích mô hình bài toán
Xác định vùng hành động, thời gian hành động thích hợp và kết quả lý tưởng cần đạt xảy ra trong vùng hành động và thời gian hành động đó. Ở đây người giải không cần nghĩ đến cách thực hiện. Người giải cũng cần đi tìm và phát biểu mâu thuẫn vật lý.
4.Giải quyết mâu thuẫn vật lý
Dùng tất các các phương pháp đã biết để phát các ý tưởng giải quyết mâu thuẫn vật lý. Nếu không đạt kết quả thì người giải phải quay lại giai đoạn 3 để tìm mâu thuẫn vật lý khác, hoặc qây lại giai đoạn 2 để phân tích lại bài toán.
Nếu đã có các ý tưởng giải quyết mâu thuẫn vật lý thì chuyển sang giai đoạn 5.
5.Phân tích cách khắc phục mâu thuẫn vật lý
Đánh giá xem ý tưởng nào trong số các ý tưởng thu được thực sự thoả mãn các yêu cầu là lời giải của bài toán; có thể đăng ký patent được không; có thể làm nảy sinh các bài toán hệ dưới nào khi phát triển ý tưởng thành thành phẩm?
6.Phát triển lời giải nhận được
Phát triển lời giải nhận được với mục đích xem xét lời giải thu được có ảnh hưởng tới các hệ khác ra sao và mở rộng phạm vi áp dụng của ý tưởng giải pháp thu được cho các bài toán tương tự.
7.Phân tích quá trình giải bài toán
Thiết lập quan hệ phản hồi để người giải tự rút kinh nghiệm nâng cao tay nghề sử dụng ARIZ và xem xét khả năng đóng góp mới cho sự phát triển ARIZ cũng như TRIZ.


Hoa Lê